Medicijntekorten: maakt het preferentiebeleid het probleem groter?

Steeds vaker krijgen Nederlanders bij de apotheek te horen dat hun medicijn tijdelijk niet leverbaar is. Jaarlijks worden zo'n 3,5 miljoen mensen geconfronteerd met medicijnen die tijdelijk niet leverbaar zijn. Apothekersverenigingen LEF en de Vereniging Jonge Apothekers (VJA ) wijzen met hun campagne "Boete op genezen" naar een belangrijke oorzaak: het preferentiebeleid van zorgverzekeraars. 

Wat is het preferentiebeleid precies? 

Zorgverzekeraars wijzen per medicijngroep één voorkeursmiddel aan dat volledig wordt vergoed, meestal de goedkoopste variant. Andere merken worden niet of maar gedeeltelijk vergoed. Het idee was simpel: kosten besparen. En dat is gelukt, zeggen verzekeraars, want het systeem heeft miljarden bespaard. 

Maar volgens apothekers schiet het zijn doel inmiddels voorbij. Omdat Nederland zo sterk op prijs stuurt, leveren fabrikanten hun medicijnen liever aan landen waar meer voor wordt betaald. Het gevolg: een medicijn is hier niet verkrijgbaar, terwijl je het in Duitsland of België gewoon kunt kopen. 

Eén leverancier, groot risico 

Daar komt nog iets bij. Zorgverzekeraars zijn voor bepaalde medicijnen soms volledig afhankelijk van één fabrikant. Zodra die productieproblemen krijgt, ontstaat direct een tekort. Fabrikanten sturen daardoor vaak minimale voorraden naar Nederland, want overschotten zijn elders in Europa meer waard. LEF en VJA pleiten daarom voor meer spreiding in leveranciers. 

De apotheek zit klem 

De gevolgen zijn niet alleen merkbaar voor patiënten, maar ook voor apotheken. Wanneer een preferent medicijn niet leverbaar is, moet een apotheker vaak direct een alternatief meegeven zodat een patiënt niet zonder noodzakelijke medicatie komt te zitten. 

Maar precies daar ontstaat volgens apothekers een groot probleem. De systemen van leveranciers, apotheken en zorgverzekeraars lopen namelijk niet realtime gelijk. Een medicijn kan ’s morgens bijvoorbeeld niet leverbaar zijn, waardoor een apotheek een alternatief verstrekt, terwijl dezelfde medicatie later op de dag administratief weer als beschikbaar geregistreerd staat. 

Achteraf lijkt het daardoor soms alsof een apotheek onterecht is afgeweken van het preferentiebeleid, terwijl er op dat moment simpelweg geen andere keuze was. Apothekers geven aan dat zij hierdoor te maken kunnen krijgen met extra controles, afgewezen declaraties of financiële correcties vanuit zorgverzekeraars wanneer zij te vaak niet preferente medicatie afleveren. 

Volgens apothekers zorgt dit voor extra administratieve druk en financiële onzekerheid, terwijl zij juist proberen te voorkomen dat patiënten zonder medicijnen komen te zitten. 

Kabinet erkent het probleem 

De signalen waren groot genoeg voor Kamervragen, gesteld op 11 maart 2026. In de beantwoording erkende het kabinet dat apothekers financiële onzekerheid ervaren door systemen die niet goed op elkaar aansluiten. Er wordt gewerkt aan betere registratie van leveringsproblemen en snellere actualisatie van beschikbaarheidsinformatie. 

Wat moet er veranderen? 

LEF en VJA  zijn duidelijk over wat ze willen. Meer leveranciers per medicijn, zodat Nederland minder kwetsbaar is als één fabrikant uitvalt. Meer transparantie over inkoopprijzen. Soepelere regels bij tekorten. En patiënten moeten kosteloos kunnen overstappen op een alternatief als hun voorkeursmedicijn niet beschikbaar is. 

Zorgverzekeraars wijzen erop dat medicijntekorten een internationaal probleem zijn, veroorzaakt door wereldwijde productieproblemen, grondstoftekorten en logistieke verstoringen. Dat klopt, maar de vraag groeit of het Nederlandse inkoopbeleid ons kwetsbaarder maakt dan nodig. Voor patiënten is de uitkomst in ieder geval hetzelfde: onzekerheid, wisselende medicijnen en soms onverwachte kosten aan de balie.